*************************
*********************
آداب و رسوم عيد نوروز در کمیجان/از خانه تکانی تا چیدمان سفره «بويوک بيرام»
با نزدیک شدن به روزهای پایانی سال و فرا رسیدن عید نوروز مردم نقاط مختلف ایران براساس آداب و رسوم خود برای برپایی عید نوروزی آماده میشوند. آئين ها وآداب و رسوم و سنتهای قديمی هر سرزمينی، يادگارهايی گرانسنگ و پر بها از گذشته های دور مردم آن دیار است.
نوروز، این رسم ایرانی که سال هاست نوید سالی تازه را می دهد، با نزدیک شدنش همه مردم را به تکاپو می اندازد. مردم شهرستان کمیجان نیز همانند مناطق دیگر آداب و رسوم ویژهای دارند که از روزهای پایانی بهمن آغاز میشود.
محمد کمیجانی جاویدراد یکی از اعضای فعال گروه فرهنگی هنری «بیزیم بزچلو» در گفتگو با خبرنگار سلام کمیجان با اشاره به آداب و رسوم مردم کمیجان در عید نوروز گفت: «بيرام» در زبان ترکی به معنای «عيد» است. مردم کمیجان برای تفکیک عيد نوروز با سایر اعیاد دیگر به این عید «بويوک بيرام» میگفتند.
وی ادامه داد: با پایان یافتن ماه بهمن و آب شدن برفها، زمين یخ زده گرم میشود ولی چند روز مانده به پایان سال، سردي وزیدن ميگرفت كه سوز آن پير و جوان و بزرگ و كوچک را به عذاب میآورد و میگفتند «قرره ننه كوف فا می نيب» يعنی اين باد سرد از آنجاست كه ننه پيرزن (ننه سرما) سوار تاب شده است و با تاب دادن خودش اين همه باد و بوران و سوز و سرما آورده است.
جاویدراد تصریح کرد: براي رسيدن به «بيرام» بایستی اقداماتی را انجام میدادند تا آمادگی لازم برای ورود به «بويوک بيرام» فراهم شود. مهمتر از همه سفيد كردن در و ديوار خانه و گردگيري وسايل و احيانا سفید کردن نوار حاشيهاي از ديوار اتاقها به ويژه اتاق پذيرايی بود.
این فعال فرهنگی به هنر و سلیقه دختران و زنان منطقه کمیجان اشاره کرد و افزود: دخترها همراه با مادر به كارهاي گردگيري و تميز كردن وسايل خانه میپرداختند و برای رنگ کردن تخممرغها در یک قابلمه مسی گذاشته و با حرارت دادن و ريختن رنگ در آب رنگ آمیزی زیبایی حاصل میشد.
وی با اشاره به فداکاری مادران در شبها و روزهای منتهی به پایان سال، بیان کرد: مادران روزها به تميزكاري و شبها به وصله و پينه و نو نوار كردن لباسهاي بچهها و كوچک كردن لباسهاي بزرگترها برای کوچکترها میپرداختند.
جاویدراد ادامه داد: نوجوانان و جوانان به قناتهای روستا سر میزدند تا تعدادي ماهی بزرگ و كوچك برای سفره هفت سین صید کنند.
این فعال فرهنگی به یکی از باورهای قدیمی مردم منطقه نسبت به ماهی سفره «هفت سین» اشاره کرد و افزود: مردم بنا بر يک باور قديمي معتقد بودند که در زمان تحويل سال، آبها از جريان باز ميايستند و این ماهيها هستند که به زندگی جریان میبخشند.
وی در خصوص چیدمان سفره «هفت سین» مردم منطقه، گفت: با نزدیک شدن به لحظه تحویل سال، سفرهاي ميان اتاق پهن میشد و بر روي آن وسایل خوش يمن مثل آينه، قرآن، سبزه و شاخهاي بيدمشک و شيريني ميگذاشتند و با آمدن رادیو بود که دانستیم، سفره تحويل سال بايد «هفت سين» داشته باشد.
جاویدراد ادامه داد: پدر در كنار سفره هفت سین مينشست و از روي كتاب مفاتيح الجنان، دعاي تحويل سال را با صدايی بلند ميخواند و ما منتظر شنیدن صداي اذان همسايهها بودیم تا بدانیم کی سال تحویل میشود.
این فعال فرهنگی افزود: پس از سال تحويل وظيفه كوچكترها بود كه به ديدن بزرگترها بروند و مادربزرگها به بچهها تخممرغ رنگ شده و به جوانان پول دهشاهی به عنوان عیدی ميدادند و همه را خوشحال میکردند.
وی با اشاره به تنقلات نوروزی مردم کمیجان گفت: مردم منطقه آجیل و تنقلات شب عید مانند نخودچی، تخمه كدو، شيرينی، نقل گيشنيز و نقل بنبن را خریداری میکردند و بانوي خانه هم از محصولات باغی مقداري كشمش، مويز، سنجد، قاووت، گندم و شاهدانه بو داده درست ميكرد تا در ايام عيد با این خوراکیها از میهمانان پذيرايي کند.
این فعال فرهنگی دادن هدیه به تازه عروسان در نوروز را یکی دیگر از رسوم مردم کیجان دانست و بیان کرد: از طرف خانواده پدر عروس براي دخترهايی كه تازه ازدواج کرده بودند، هدایایی فرستاده میشد و در این رسم غذاهای محلی، حلوا و شيرينی و یک قواره پارچه یا لباس داخل دو سينی یا طبق گذاشته میشد و زنان جوان خانواده برای عروس هدیه میبردند.
جاویدراد خاطرنشان کرد: معمولا مشق نوشتن ما در آن دوران خود خاطرهای ماندگار است. در روزهای تعطیلات مشقها را یکی در میان مینوشتیم و در شب سيزده بدر با عجله با خط بد تکالیف را تمام میکردیم.
مراسم سوت آشی شهرستان کمیجان ثبت ملی شد
مراسم سوت آشی منطقه بزچلو شهرستان کمیجان در فهرست آثار ناملموس ملی به ثبت رسید.
شیوه برگزاری مراسم سوت آشی در روستاها و شهرهای مختلف منطقه بزچلو شهرستان کمیجان در فهرست آثار ناملموس ملی به ثبت رسید. این مراسم هرساله در نیمه دوم اردیبهشتماه یا نیمه اول خردادماه با جمع آوری شیر دامها توسط خانمها آغاز می شود. آش شیر با ترکیب شیر و بلغور گندم تهیه می شود. با توجه به تعطیلی روز جمعه، این روز برای برگزاری این مراسم در نظر گرفته می شود. قاعده کار نیز چنین است که این مراسم معمولاً در کنار آبهای روان و جاری دایر شود. در گذشته برای گرفتن جای مناسب در کنار مظهر قنات اصلی، اول صبح بچهها را به آنجا میفرستادند و هرکس تلاش میکرد که نزدیک آب جای مناسبی بگیرد. برای برگزاری مراسم شاد سوت آشی، خانمها با کمک اعضای خانواده وسایل مورد نیاز مانند زیرانداز، ظروف، آشپزخانه، وسایل چای و غیره را به محل مورد نظر حمل می کنند و مشغول پخت و پز آش میشوند. در چند دهه قبل مردها که از اول صبح برای جمعآوری هیزم به صحرا میرفتند، حدود ساعت ده صبح از صحرا برگشته و در کنار قنات به سایر اعضای خانواده خود ملحق میشدند